خلاصه کتاب نظریه های فرهنگی - دکتر صالحی امیری

سرفصل های خلاصه شده کتاب

- فرهنگ و تمدن

- اشاعه فرهنگی

- فرهنگ پذیری

- خرده فرهنگ

- بازتولید فرهنگی

- تبادل فرهنگی

- سرمایه فرهنگی

- نظریه های فرهنگ کلاسیک غرب

- مکتب فرانکفورت

- ماتیو آرنولد

- ریچارد هوگارت

- ریموند ویلیامز

- نظریه فرهنگی امام خمینی

 

فرهنگ و تمدن :

تمدن پدیده ای اجتماعی است و از تاریخ تحولات بشری جدا نیست . بشر در طول تاریخ به پیشرفت های مهمی نائل آمده است که هر کدام خاص تمدن بشری در دوره معینی از تاریخ است . از نیمه دوم قرن نوزدهم واژه فرهنگ گاه همراه با واژه تمدن به کار برده شد . به طور کلی تاریخ دانان و فرهنگ شناسان بسیاری کوشیده اند این دو واژه را از هم جدا کنند . از جمله :

کانت ، کالریج ، ماتیو آرنولد : فرهنگ را اساسا نمایانگر مقام و منزلت اخلاقی فرد می دانند ، حال آن که تمدن را به معنای اعتبارات جامعه .

بی تردید فرهنگ با ارزش های معنوی قرین بوده و تمدن با ارزش های مادی .

اشاعه فرهنگی :

معمولا به تاثیر فرهنگ ها بر یکدیگر اگر در زمان های گذشته باشد ، اشاعه فرهنگی می گویند . بنا بر اظهار نظر اندیشمندانه انسان شناسانه فرهنگ واگیر دار است . از آن جا که فرهنگ ها همیشه با یکدیگر در ارتباط بوده اند ، اشاعه فرهنگی نیز به طور مداوم در طول تاریخ رخ داده است و این پدیده تا کنون ادامه دارد . بدین معنا که سنت ها ، اعتقادات ، روش ها ، قصه های عامیانه ، ابزار و امور زینتی و غیر ممکن است از جامعه یا فرهنگی به سایر جوامع اشاعه یابد و در آن رواج پیدا کند.

به طور کلی می توان اشاعه فرهنگی را به سه دسته تقسیم کرد .

۱- اشاعه مستقیم : زمانی که در فرهنگ در قرابت و مجاورت یکدیگر قرار می گیرند مانند ازدواج و یا مرزهای دو کشور مثل کانادا و آمریکا که هر دو کشور هم هاکی بازی می کنند و هم بیسبال الی بازی است که در کانادا به وجود آمده و دومی در فرهنگ آمریکایی جای دارد .

۲- اشاعه اجباری : زمانی که یک فرهنگ ، فرهنگی دیگر را مطیع خود سازد و آداب و رسوم خود را به فرهنگ مغلوب تحمیل نماید .

۳- اشاعه غیر مستقیم : امروزه اشاعه غیر مستقیم به دلیل وجود رسانه های جمعی و اینترنت بسیار رایج است .

فرهنگ پذیری :

فرهنگ پذیری یکی دیگر از عوامل دگرگونی فرهنگی است تطابق یا همنوایی عمیق فرد با هنجارها و موازین فرهنگی جامعه دیگر را فرهنگ پذیری گویند . فرهنگ پذیری از رواج پدیده هایی نشئت میگیرد که بر اثر تماس مستقیم و غیر مستقیم بین گروهها یا افراد با افراد و گروههای دیگر از فرهنگ های مختلف به وجود می آید . این اصطلاح در اواخر قرن نوزدهم به مفهوم عاریت گرفتن فرهنکی وارد ادبیات علوم اجتماعی شد . فرهنگ پذیری را می توان به عنوان جریانی یک سویه یا دو سویه در نظر گرفت .

فرهنگ پذیری یک سویه بیش تر مربوط به کودکان است ؛ زیرا کودک در مقابل پذیرا شدن ارزش های جدید ، منفعل است و بدون مقاومت دریافت می کند . البته تکنولوژی ها ی جدید و ظهور ابر رسانه ها نیز زمینه شکل گیری نوع دیگری از فرهنگ پذیری یک سویه با نام ارتباطات رسانه ای را فراهم آورده است.
برخلاف کودکان در بزرگسالان فرهنگ پذیری فرایندی پیچیده است و دوسویه ، زیرا شخصیت آنان تکوین یافته است و دارای فرهنگ پیشینی هستند . این فرهنگ پذیری دو سویه می تواند از طریق مهاجرت های بین امللی ، برخوردهای تاریخی اقوام یا تلاقی دو فرهنگ به طریق مختلف ، سلطه استعمارگران بر مستعمرات و جز این ها به وجود آید .

خرده فرهنگ :
فرهنگ هر جامعه در عین حال که زمینه های مشترک با فرهنگ جوامع دیگر دارد ، خصوصیات و پیچیدگی های فرهنگی مختص جامعه خود را دارد . افراد نیز بر حسب این که متعلق به کدام طبقه یا گروه اجتماعی باشند ، خرده فرهنگ هایی نسبت به کل جامعه دارند . به عبارت دیگر تفاوت ها و ویژگی ها ی داخلی هر فرهنگ را خرده فرهنگ می نامند .
در حقیقت ؛ فرهنگ های بومی ؛ قبیله ای ؛ ناحیه ای ؛ گروههای زبانی یا اقلیت های مذهبی و همچنین فرهنگ های ویژه و فرعی ، گروههای شغلی ؛ طبقات و قشرهای موجود در یک کشور را خرده فرهنگ گویند .